środa, 24 lipca 2013

Pierwiastki w pigułce


W poprzedniej notce wspomniałam o witaminach niezbędnych dla człowieka. Dziś przypomnę Wam, jak dużą rolę spełniają w naszym organizmie pierwiastki, które są podstawowymi składnikami świata materii ożywionej i nieożywionej. Azot (N), siarka (S), tlen (O), wodór (H) i węgiel (C) budują związki organiczne: białka, węglowodany, tłuszcze i witaminy.  Tlen jest niezbędny do oddychania komórkowego, wraz z wodorem tworzy wodę a wraz z węglem - dwutlenek węgla, który potrzebny jest do fotosyntezy. Azot to z kolei składnik wszystkich białek, witamin oraz związków przenoszących energię. 


Pierwiastki – niezbędne do prawidłowego funkcjonowania związki chemiczne. W organizmach ludzi, zwierząt i roślin odgrywają kluczową rolę, ponieważ wpływają zwłaszcza na regulację metabolizmu komórkowego. Cztery z nich: węgiel, wodór, azot i tlen stanowią aż 96%! masy naszego ciała. 





Pierwiastki dzielą się na trzy grupy:


   I. MAKROELEMENTY – są to pierwiastki, które stanowią większość w organizmach żywych, są niezbędne do ich funkcjonowania. Makrominerały to pierwiastki występujące w stosunkowo dużych ilościach i stanowiące nie mniej niż 0,1% masy organizmu człowieka.Do makroelementów należą:

- wapń – główny składnik kości i zębów, odgrywa ważną rolę w odtwarzaniu mięśni, nerwów i krwi. Wpływa na układ nerwowy, kurczliwość mięśni, krzepnięcie krwi, stymuluje mechanizmy obronne, ma działanie przeciwobrzękowe, przeciwzapalne i przeciwalergiczne (dlatego kiedy widzicie objawy alergii np. skórnej, warto w szklance wody rozpuścić musującą tabletkę wapna). Źródło: mleko i przetwory mleczne (nieprzetworzone chemicznie), sok pomarańczowy, kalarepa, suszone figi

- fosfor – pomaga rozwijać intelekt, odgrywa ważną funkcję w skurczach mięśni, pełni również ważną rolę przy budowaniu kości, zębów i krwi, odnawia także system nerwowy. Źródła: czosnek, cebula, seler, marchew, por, pomidory, orzechy, zboża, kasza, maliny

- magnez – nazywany ‘pierwiastkiem życia’ – bierze udział prawie we wszystkich procesach jakie zachodzą w oganizmie; składnik tkanki kostnej, zębów, mięśni, reguluje działanie układu nerwowego, działa przeciwmiażdżycowo, obniża poziom cholesterolu we krwi; nie może być zastąpiony przez żaden inny pierwiastek – zapobiega odkładaniu się rakotwórczego chromu i glinu wywołującego chorobę Altzheimera. Korzystnie wpływa również na układ krążenia - działając rozszerzająco i ochronnie na naczynia krwionośne, pełni rolę naturalnego czynnika przeciwzakrzepowego. Źródła magnezu: kakao, gorzka czekolada, kukurydza, mak, buraki, siemię lniane, owies, orzechy, kasza, pomidory. Niedobory magnezu skutkują w podatności na stresy, stany niepokoju, depresji, wywołują ociężałość, skurcze mięśni, bóle głowy, zaburzenia snu

- potas – bardzo ważny składnik płynów wewnątrz i pozakomórkowych, reguluje gospodarkę wodną organizmu, bierze udział w regulacji czynności serca i funkcji nerek; razem z sodem i chlorem regulują gospodarkę kwasowo-zasadową; potas wpływa na prawidłową aktywność mięśnia sercowego, dotlenia mózg i wspomaga działanie mięśni. Zapotrzebowanie na potas wzrasta w sytuacjach stresowych. Naturalne źródła potasu to: ziemniaki, awokado, buraki, brzoskwinie, śliwki, sok pomidorowy, jogurt, fasola

- sód i chlor – to główne składniki płynu pozakomórkowego; sód – chroni przed utratą płynów, zapewnia równowagę zasadową; chlor – zapewnia równowagę kwasowo-zasadową, wspomaga procesy usuwania toksycznych produktów przemiany materii przez wątrobę

- siarka – składnik witaminy B1, ułatwia detoksyzację, bierze udział w procesach oddechowych w komórce, stanowi budulec białka, wpływa na budowę aminokwasów, a także wchodzi w skład białek budujących włosy, skórę i paznokcie. Naturalne źródła: czosnek, pietruszka, fasola, cebula, kapusta, seler, rzodkiewka, migdały

   II. MIKROELEMENTY – mikroskładniki, pierwiastki śladowe, które występują w minimalnych ilościach w organizmach zwierzęcych i roślinnych. Są niezbędne do właściwego rozwoju organizmów żywych. Należą do nich:

- żelazo – związki żelaza są konieczne, aby odbudować skład krwi; żelazo jest najistotniejszym składnikiem czerwonego barwnika krwi (hemoglobiny), chroni przed anemią, transportuje tlen przez co umożliwia oddychanie komórkowe. Naturalne źródło żelaza: mięso, wątroba, ryby, żyto i owiec, migdały, warzywa strączkowe, rodzynki, płatki owsiane, pszenica, ryż, banany, jabłka. W przyswajaniu żelaza pomaga witamina C - potrafi zwiększyć jego przyswajanie nawet pięciokrotnie!

- fluor – zapobiega próchnicy zębów i wzmacnia kości; naturalne źródła to: fluorowana woda pitna, ryby morskie, herbata

- mangan – poprawia wzrok, przyjmnowany doustnie zmniejsza objawy trądziku. Źródła: żurawina, herbata, pieprz, soja, kakao, szpinak, maliny, figi, banany, ananasy

- miedź – chroni włosy, współtworzy czerwone krwinki, hamuje procesy rakotwórcze, pozbywa się wolnych rodników, zmniejsza stężenie cholesterolu we krwi. Naturalne źródła: orzechy, grzyby, buraki, cebula, szpinak, por, pomidory, jabłka, pomarańcze

- cynk – wzmacnia odporność organizmu, działa przeciwwirusowo i przeciwbakteryjnie, istotnie wpływa na przebieg ciąży u kobiet, pobudza hormon wzrostu oraz hormony płciowe. Źródła: chude mięso, dynia, słonecznik, otręby, grzyby, kakao, orzechy, herbata, cebula, czosnek, ryż, jajka

- molibden – uczestniczy w procesach odtruwania organizmu, hamuje rozwój nowotworów, działa przeciwbakteryjnie, przeciwwirusowo, przeciwłuszczycowo. Źródła: pełne ziarna zboża, ryż naturalny, nasiona roślin strąkowych, mleko i sery

- bor – wpływa na metabolizm wapnia, fosforu i fluoru, zapobiega osteoporozie, aktywizuje komórki mózgowe i system immunologiczny, zwiększa masę mięśni, zmniejsza utratę magnezu. Źródła: orzechy, fasola, groch, soja, brokuły, kapusta, szpinak, sałata, jabłka, gruszki

- kobalt – współtworzy szpik kostny, składnik witaminy B12, pobudza procesy tworzenia krwi. Występuje w naturalnych produktach z mleka i jego przetworów, grzybach, drożdżach i cykorii

- jod – niezbędny do funkcjonowania tarczycy, wspomaga odchudzanie przyspieszając przemiane materii; ułatwia spalanie tłuszczu i węglowodanów. Naturalne produkty bogate w jod: woda morska, nadmorskie powietrze, szpinak, cebula, glony morskie, rzeżucha, czosnek, ziemniaki, szparagi, marchew. Odpowiednia ilość jodu nasila popęd płciowy i wytwarzanie komórek płciowych

- chrom – zapobiega miażdżycy i nadmiernemu poziomowi cholesterolu, działa przeciwtrądzikowo, stabilizuje poziom cukru we krwi, jest czynnikiem przeciwdziałającym cukrzycy, kontroluje uczucie apetytu, stymuluje działanie insuliny. Naturalne źródła: mięso, skorupiaki, jaja, ryby, produkty zbożowe, orzechy

- selen – wraz z witaminą E chroni serce I układ krążenia, przedłuża młodość, wpływa na odporność organizmu; pomaga w wydalaniu szkodliwych metali ciężkich. Źródła selenu: czosnek, tręby owsiane, kiełki pszenicy, kukurydza, mleko, koper, szpinak, pomidory. To mikroelement, którego poziom ciężko utrzymać w optymalnych granicach. Nadmiar selenu może być toksyczny. 

   III. ULTRAELEMENTY – pierwiastki występujące w bardzo małych ilościach: złoto, srebro, rad, selen, wanad (obniża stężenie glukozy i tłuszczów we krwi), stront (uczestniczy w procesach wzrostu kości). Ich rola nie jest do końca wyjaśniona, przypuszcza się, że są składnikami niektórych białek.

Podczas analizowania naszej diety, musimy pamiętać o tym że czasem zdarza się sytuacja, w której jeden minerał wzmaga wchłanianie innych pierwiastków – tak jest w przypadku wapnia i magnezu (ich właściwe proporcje w pokarmach regulują wchłanianie innych składników). Ważna jest tutaj indywidualna potrzeba organizmu na dany pierwiastek – ten, któremu brakuje jakiegoś minerału, wchłania go w większym stopniu i znacznie szybciej.

_______________________________________________________________